Texnologiyanın sürətlə dəyişdirdiyi dünyada insanın rolu necə olacaq?
Süni intellekt artıq gələcəyin texnologiyası deyil. O, bu gün həyatımızın müxtəlif sahələrində istifadə etdiyimiz real bir texnologiyaya çevrilib. İnsanlar mətn yazmaq, şəkil yaratmaq, video hazırlamaq, məlumat toplamaq, tərcümə etmək, proqramlaşdırmaq və müxtəlif qərarların hazırlanmasında süni intellektdən istifadə edirlər.
Bəs qarşıda bizi nə gözləyir? Süni intellekt insanın həyatını asanlaşdıracaq, yoxsa onun yerini tutacaq? Hansı peşələr dəyişəcək? Uşaqlar gələcəkdə hansı biliklərə sahib olmalıdır? Müəllim, həkim, mühəndis, jurnalist və digər peşə sahiblərinin işi necə dəyişəcək?
Bu gün insanların ən çox düşündüyü suallardan biri budur. Süni intellekt müəyyən tapşırıqları insandan daha sürətli yerinə yetirə bilir. Böyük həcmdə məlumatı analiz etmək, mətn yaratmaq, hesablama aparmaq və müxtəlif variantlar hazırlamaq kimi işlərdə AI çox güclü vasitəyə çevrilib.
Lakin burada mühüm bir fərq var. Süni intellekt əsasən məlumatların emalı və nümunələrin müəyyənləşdirilməsi ilə bağlıdır. İnsan isə emosiyalara, şəxsi təcrübəyə, vicdana, məsuliyyət hissinə, sosial münasibətlərə və mürəkkəb həyat təcrübəsinə sahibdir.
Gələcəkdə yalnız çox məlumat bilən insan üstün olmayacaq. Çünki məlumatı tapmaq getdikcə asanlaşır.
Başqa sözlə, gələcəyin insanı həm öz sahəsini bilməli, həm də texnologiyadan istifadə etməyi bacarmalıdır.
Təhsil sahəsində süni intellektin təsiri xüsusilə böyük olacaq. Müəllim artıq yalnız dərslikdəki məlumatı şagirdə çatdıran şəxs olmaqla kifayətlənməyəcək.
O, şagirdə məlumatı necə əldə etməyi, necə yoxlamağı, necə düşünməyi və texnologiyadan necə düzgün istifadə etməyi öyrətməlidir.
Süni intellekt bir çox peşəni tamamilə yox etməkdən daha çox onların iş formasını dəyişə bilər.
Burada əsas məsələ peşənin yox olması deyil, peşə sahibinin iş üsulunun dəyişməsidir.
Bəzi sahələrdə bəli. Necə ki, vaxtilə kompüterdən istifadə etməyi bilməmək insanın iş imkanlarını məhdudlaşdırırdı, gələcəkdə də süni intellekt alətlərindən istifadə bacarığının olmaması müəyyən sahələrdə insanı geridə qoya bilər.
Lakin bu, hər kəsin proqramçı olması demək deyil. Müəllimə AI sistemlərinin necə proqramlaşdırıldığını bilmək vacib deyil. Amma ondan dərs prosesində necə istifadə etməyi bilmək çox faydalıdır.
Süni intellektin özü qədər ondan yanlış istifadə də təhlükəli ola bilər. AI səhv məlumat yarada bilər. Bəzən çox inandırıcı görünən, amma həqiqətə uyğun olmayan cavablar verə bilər.
Buna görə insan süni intellektdən aldığı hər məlumatı avtomatik olaraq doğru hesab etməməlidir.
kimi sahələrdə məlumatın əlavə mənbələrdən yoxlanılması vacibdir.
Süni intellekt texnologiyaları ilə real insana çox oxşayan görüntülər və səslər yaratmaq mümkündür. Bu texnologiya yaradıcılıq üçün faydalı ola bilər, lakin ondan insanları aldatmaq və saxta məlumat yaymaq üçün də istifadə edilə bilər.
Uşaqlara yalnız əzbərləməyi öyrətmək kifayət etməyəcək. Onlara “Bu nədir?” sualından əlavə, “Niyə belədir?” və “Bunu necə yoxlamaq olar?” suallarını verməyi öyrətmək lazımdır.
Uşağın yaradıcılıq qabiliyyəti, məntiqi düşünməsi, problem həll etməsi, ünsiyyət bacarığı və informasiya savadlılığı gələcəkdə böyük əhəmiyyət daşıyacaq.
AI musiqi, şəkil, video, mətn və müxtəlif yaradıcı məhsullar hazırlaya bilir. Amma burada insanın rolu yox olmur. İnsan ideyanı verir, məqsədi müəyyənləşdirir, nəticəni qiymətləndirir və seçim edir.
Süni intellekt nə qədər inkişaf etsə də, insanın öz düşünmə qabiliyyətini qoruması vacibdir. Əgər insan bütün qərarlarını AI-a həvalə edərsə, zamanla öz analiz və qərarvermə bacarığından daha az istifadə edə bilər.
Süni intellekt haqqında məlumatlı olmaq artıq üstünlükdür. Lakin bundan daha vacib məsələ ondan düzgün istifadə etməkdir. İnsan AI-dan istifadə edərkən öz biliklərini də inkişaf etdirməli, aldığı məlumatı yoxlamalı və qərar vermə məsuliyyətini özündə saxlamalıdır.
Süni intellekt dövründə insanı dəyişən peşələr, yeni imkanlar, yeni öyrənmə üsulları və yeni problemlər gözləyir.
Bəzi işlər avtomatlaşdırılacaq, bəzi peşələr dəyişəcək, yeni peşələr yaranacaq. Amma insanın əsas üstünlükləri — yaradıcılıq, empatiya, məsuliyyət, düşünmə və qərarvermə — daha da əhəmiyyətli olacaq.
Gələcək süni intellektlə mübarizə aparan insanların yox, süni intellektdən ağıllı və məsuliyyətli şəkildə istifadə etməyi bacaran insanların dünyası olacaq.
Süni intellekt insanın sonu deyil. Əksinə, düzgün istifadə edildikdə insanın imkanlarını daha da genişləndirən böyük bir vasitədir.